Suy sinh dục nam giới: nguyên nhân, chẩn đoán và cách điều trị

Suy sinh dục nam là gì?

Suy sinh dục nam là bệnh lý suy giảm chức năng tuyến sinh dục ở nam giới. Hiện tượng các tế bào Leydig và dòng tinh của tinh hoàn giảm sản xuất hormon và tinh trùng, gây nên các triệu chứng lâm sàng hoặc các cơ quan đích của testosteron, có thể khó có thai hoặc vô sinh.

Bệnh lý có thể do bẩm sinh hoặc mắc phải (nguyên phát hoặc thứ phát), xảy ra ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên nam giới cao tuổi thì phần lớn là do quá trình “lão hóa” của hệ thống sinh sản.

Cần phân biệt hai loại suy chức năng tuyến sinh dục:

– Suy chức năng tuyến sinh dục hoàn toàn: liên quan đến chức năng nội và ngoại tiết.
– Suy chức năng tuyến sinh dục không hoàn toàn: chỉ liên quan đến chức năng ngoại tiết, còn chức năng nội tiết vẫn bình thường.

Hậu quả suy sinh dục nam

Giảm nồng độ testosteron huyết tương

Triệu chứng nóng nảy, trầm cảm, không tập trung tinh thần, rối loạn trí nhớ và dễ mệt mỏi, mất ngủ, đỏ bừng mặt, ra mồ hôi theo chu kỳ và các rối loạn tình dục.

Sự thiếu hụt androgen được xác định bằng định lượng nồng độ testosteron có tác dụng sinh học.

Sự thiếu hụt testosteron được khẳng định khi mà được đo cùng thời điểm với định lượng LH. Nếu kết quả cho thấy nồng độ LH tăng cao nhưng nồng độ testosteron huyết thanh lại giảm thì khẳng định chắc chắn là thiểu năng tinh hoàn ở người nam giới có chức năng sinh dục trước đó bình thường.

Trong huyết thanh, testosteron được chuyển hóa thành hai sản phẩm có hoạt tính chính ở mô:

+ Androgen: dưới tác dụng của 5 alphareductase, testosteron được chuyển hóa thành dihydrotestosteron (DHT) có tác dụng chính lên mô đích. Sự chuyến hóa testosteron thành dihydrotestosteron là cần thiết như là một phần trong phương cách tác dụng của androgen.

+ Estrogen: dưới tác dụng của aromatase, testosteron sẽ được chuyển hóa thành estradiol.

Ảnh hưởng của sự thiếu hụt testosteron

Nghiên cứu về tác dụng của testosteroncho thấy sự thiếu hụt testosteron là lý do gây nên những triệu chứng cơ năng đã nêu ở trên. Mặt khác, sự thiếu hụt androgen sẽ gây nên một số những ảnh hưởng đến mô đích như sau:

Ảnh hưởng đến sự chuyển hóa xương

Một nhóm các chất chuyển hóa từ androgen có tác dụng chuyên biệt lên tủy xương do người ta cho rằng các tế bào xương có một thụ thể độc nhất đối với các hormon này vì độ đậm đặc của bè xương bị mất dần theo thời gian ở những người bị cắt bỏ tinh hoàn hai bên.

Một số kết quả nghiên cứu về hiệu quả testosteron đối với mật độ khoáng xương (BMD) ở những người suy giảm chức năng sinh dục cho thấy, khi họ được điều trị bổ sung testosteron thì BMD tăng lên.

Liệu pháp bổ sung testosteron là có lợi trên chuyển hóa xương ở đàn ông lớn tuổi, nhưng điều này chưa chứng minh được ở những người đàn ông bình thường.

Ảnh hưởng lên trạng thái tinh thần và hành vi

Ở nam giới bị suy giảm sinh dục, nếu được bổ sung bằng testosteron thì có cải thiện về trạng thái tinh thần như hăng hái hơn, có cảm giác khỏe mạnh hơn và giảm bớt những trạng thái tiêu cực như lo âu, nóng giận, dễ bị kích động.

Ảnh hưởng lên chức năng tình dục

Androgen là một hormon cần thiết cho ham muốn tình dục bình thường ở đàn ông. Tuy nhiên, mối liên quan giữa nồng độ của androgen và sự suy sinh dục nam do tuổi tác là một vấn đề phức tạp bởi hành vi của con người chịu sự chi phối của hệ thần kinh trung ương và các nền văn hóa cũng như tri thức của xã hội.

Testosteron ngoại sinh có tác dụng làm tăng sự ham muốn tình dục và cương dương vật ở những nam giới bình thường cũng như ở những người suy giảm tình dục do thiểu năng testosteron nhưng không có hiệu quá đối với những nam giới bị rối loạn chức năng tình dục do mất ham muốn tình dục (lãnh cảm).

Ảnh hưởng lên tuyến tiền liệt

Testosteron có tác dụng làm tăng trưởng tuyến tiền liệt và dẫn đến khá năng ung thư hóa. Tuy nhiên, quan niệm cho rằng điều trị bổ sung testosteron ở người suy giảm tình dục làm tăng sự phát triển u xơ tiền liệt tuyến và trên cơ sở đó sẽ phát triển thành ung thư.

Ảnh hưởng lên hệ tim mạch

Y văn đã công bố rằng testosteron có lẽ là một trong những yếu tố nguy cơ liên quan giới tính đối với bệnh mạch vành của nam giới. Hiện tượng này là do testosteron có thể tác động lên sự kháng lại insulin và sự điều tiết của của các chất dẫn truyền thần kinh có tác dụng co mạch hơn là làm tăng lipid gây xơ vữa mạch vành.

Ảnh hưởng lên hô hấp, thể dịch và chuyến hóa glucose

Sử dụng testosteron ở đàn ông bị suy giảm chức năng sinh dục có thể làm nặng thêm các rối loạn hô hấp có liên quan đến giấc ngủ.

Những nam giới dễ bị ngừng thở lúc ngủ là những người béo phì, lớn tuổi, bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Khi đuợc điều trị bổ sung bằng testosteron thì nguy cơ về các rối loạn hô hấp ở những người này tăng lên.

Người ta cũng nhận thấy rằng, sử dụng androgen cũng gây nên tình trạng giữ nước, làm cho bệnh tăng huyết áp nặng thêm, có thể bị phù và suy tim do ứ huyết.

Nồng độ testosteron và SHBG thấp ở nam giới lớn tuổi có liên quan đến sự phát triển của bệnh tiểu đường và nhũng người được điều trị bằng testosteron đều làm giảm sự đề kháng với insulin. Sử dụng testosteron cũng gây giảm nồng độ đường trong máu.

Ảnh hưởng lên tế bào máu

Sử dụng androgen sẽ kích thích tế bào gốc đa năng và các tiền hồng cầu nên làm tăng hồng cầu và sẽ làm tăng hematocrit, tăng hemoglobin và sau 16 tuần điều trị có thể làm giảm fibrinogen.

Nguyên nhân suy sinh dục nam

Có hai loại nguyên nhân gây suy tuyến sinh dục ở nam giới:

Nguyên nhân tại tinh hoàn

– Bị cắt tinh hoàn do hoạn, bệnh lý hoặc chấn thương, xoắn tinh hoàn.
– Những chấn thương cũ gây dập nát hoặc xơ hóa hoàn toàn tinh hoàn.
– Viêm mạn tính gây xơ teo tinh hoàn, nhiễm virus quai bị.
– Teo tinh hoàn do lạc chỗ trong ổ bụng, ống bẹn, nếp mu.
Tinh hoàn ẩn (cả 2 bên).
– Bệnh lý: u hoặc ung thư tuyến tiền liệt, sử dụng nhiều testosteron
– Ung thư tinh hoàn.
– Điều trị bằng phóng xạ.

Nguyên nhân ngoài tinh hoàn

– Hội chứng Turner (45X), hội chứng Turner với chromatin dương tính, hội chứng Turner với chromatin âm tính.
– Các bệnh rối loạn các enzym sinh học.
– Do suy chức năng tuyến yên.
– U hố sọ sau.
– Suy dinh dưỡng.
– Đái tháo đường.
– Suy chức năng tuyến giáp.
– Suy thượng thận mạn (Addison).
– Điều trị bằng hóa trị liệu hoặc xạ trị liệu chữa ung thư.

Triệu chứng lâm sàng

Có các triệu chứng lâm sàng của giảm testosteron trong máu.
Tinh hoàn teo nhỏ, chắc, xơ hóa, không thấy tinh hoàn trong bìu mà thấy ở bẹn hoặc ở nếp mu.

Các xét nghiệm:

– FSH, LH, tesosteron, prolactin, estradiol.
– Các xét nghiệm về gen: nhiễm sắc thể giới tính X, Y.
– Vật thể Barr.
– Phản ứng di truyền TDF để tìm dấu vết của gen hình thành tinh hoàn.
– Siêu âm bìu.
– Chụp cắt lớp tiểu khung tìm tinh hoàn lạc chỗ.
– Xét nghiệm tinh dịch để tìm số lượng và chất lượng tinh trùng.
– Siêu âm tuyến tiền liệt và tinh hoàn.
– X quang có cản quang chụp ống dẫn tinh xem có tắc ống dẫn tinh.
– 17 cetosteroid nước tiểu (bình thường là 14-52 mmol/24 h).
– Chụp hố yên.
– Sinh thiết khối u để tìm tế bào lạ.

Chẩn đoán suy sinh dục nam

– Hỏi kỹ về thời kỳ dậy thì, bắt đầu ở tuổi nào?
– Có chấn thường không?
– Có nhiễm khuẩn ở bộ phận sinh dục không?
– Có xuất tinh không?
– Tinh hoàn ẩn một bên hay hai bên.
– Có teo tinh hoàn không?
– Sờ tinh hoàn chắc hay cứng.
– Cần phải khám toàn thân đê tìm nguyên nhân.
Gửi xét nghiệm các labo có độ tin cậy cao.
Tùy trường hợp cụ thê để điều trị: nếu trẻ em, mức độ suy giảm yếu có thể kích thích bằng Pregnyl (thay thế LH để kích thích tinh hoàn hoạt động) 1500 đv, tiêm bắp, liều lượng tùy cá thể.

Điều trị suy sinh dục nam

Điều trị bổ sung testosteron ở nam giới lớn tuổi.

Đường dùng thuốc

– Các đường dùng testosteron: có ba đường dùng để điều trị bổ sung testosteron.

+ Đường uống: tiện lợi, dễ dùng, dễ điều chỉnh liều lượng và có thể ngưng thuốc khi cần thiết. Nhược điểm: nồng độ testosteron huyết tương dao động. nồng độ ở ngoại vi thấp, một số loại gây độc cho gan.
+ Đường tiêm: đắt tiền. nồng độ trong huyết tương không sinh lý (đạt điểm cao nhanh sau khi tiêm rồi giảm dần trong vòng hai tuần).
+ Đường dán qua da: dạng tinh thể hay gel. Ưu điểm: đáp ứng lâm sàng tốt, sau khi dán 24 giờ, nồng độ ở huyết tương duy trì ở mức bình thường một cách thích hợp. Nhược điểm: đắt tiền, gây kích ứng da nơi dán, phải cạo lông ở da bìu khi dán, dễ bị bong.

Liều dùng điều trị

+ Dạng uống: liều lượng tùy cá thể. Undecanoat testosteron 40 mg/viên; liều tấn công 3-4 viên/ngày x 30 ngày; liều duy trì 1-2 viên/ngày x 30 ngày.
+ Dạng tiêm: Mesterolon 250 mg/ống/tuần (tiêm bắp); Sustanon 250 mg/ống.
+ Đường qua da: các miếng dán ở da.
– Thời gian sử dụng: thời gian đánh giá hiệu quả của liệu pháp bổ sung testosteron dài nhất là hai năm.

Theo dõi điều trị

Theo dõi sự phát triển của tuyến tiền liệt bằng siêu âm hoặc khám lâm sàng qua trực tràng cứ 3 tháng một lần.

Ngừng thuốc khi có dấu hiệu tăng sinh tuyến tiền liệt, hoặc kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt tăng 2,0 ng/ml hay 0,75 ng/năm.

Không dùng cho các bệnh nhân suy sinh dục nam kết hợp bị bệnh mạch vành.

Cẩn thận khi dùng cho những người nam giới có những nguy cơ về hô hấp có liên quan đến giấc ngủ ở người cao tuổi.

Suy sinh dục nam giới: nguyên nhân, chẩn đoán và cách điều trị
5 (99.13%) 23 votes